Mooknayak 'ਮੂਕਨਾਇਕ' ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਉਹ ਰਾਜ਼, ਜੋ 99% ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ

By -
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੌਣ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਅੱਜ ਤੋਂ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਿਕਲਿਆ— 'ਮੂਕਨਾਇਕ'।

ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਉਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਰਾਠੀ ਲਾਈਨਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਗੁਪਤ ਕੋਡ' ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

काय करून आता धरुनिया भीड |
निःशक हे तोड वाजविले ||१||
नव्हे जगी कोण मुकियाचा जाण |
सार्थक लाजोनी नव्हे हित ||२||


ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕਿਉਂ ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ ਕੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ 31 ਜਨਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਮੂਕਨਾਇਕ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਦੋਹੇ (ਅਭੰਗ) ਲਿਖੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਚੁਣੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਾਈਨਾਂ:
(ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ)
ਕਾਯ ਕਰੂਨ ਆਤਾ ਧਰੁਨਿਯਾ ਭੀਡ |
ਨਿਹਸ਼ਕ ਹੇ ਤੋਡ ਵਾਜਵਿਲੇ ||੧||
ਨਵਹੇ ਜਗੀ ਕੋਣ ਮੁਕਿਯਾਚਾ ਜਾਣ |
ਸਾਰਥਕ ਲਾਜੋਨੀ ਨਵਹੇ ਹਿਤ ||੨||

ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ?
ਲੋਕ-ਲਾਜ ਦਾ ਤਿਆਗ: ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ— "ਹੁਣ ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਕੀ ਸੋਚੇਗੀ, ਇਸ ਡਰ (ਭੀਡ) ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਸੰਕੋਚ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"
ਗੂੰਗਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ: ਦੂਜੀ ਲਾਈਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੱਚਾਈ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ— "ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਗੂੰਗਿਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਮਾ ਕੇ ਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਦੇ ਭਲਾ (ਹਿਤ) ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।"

'ਮੂਕਨਾਇਕ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਹੈ—
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ:
ਮੂਕ (Mook): ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ— ਗੂੰਗਾ, ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ।
ਨਾਇਕ (Nayak): ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ— ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਹੀਰੋ (Leader/Hero)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੂਕਨਾਇਕ' ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਤਲਬ ਹੋਇਆ: "ਗੂੰਗਿਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ" (Leader of the Voiceless)

ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਉਠਾਵਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੋਲ਼ਾ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸਿਸਟਮ ਸਾਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇਗਾ। ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ 'War Cry' (ਜੰਗੀ ਨਾਅਰਾ) ਸਨ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਤਾ:
ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ 'ਚੁੱਪ' ਨਾ ਤੋੜੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।

The ultimate measure of a man is not where he stands in moments of comfort and convenience, but where he stands at times of challenge and controversy

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

मान्यवर दीना भाना जी - बामसेफ एवंम बहुजन आंदोलन की नींव के पथ्थर

By -
Image
राजस्थान राज्य की राजधानी जयपुर से 40 कि.मी. दूर वागास गाँव में माननीय भाना वाल्मीकि के घर 28.2.1928 को दीनाभाना का जन्म हुआ, पहले बच्चे का नाम दीनानाथ रखा गया लेकिन बाद में नाथ हटाकर उनके नाम के अंत में उनके पिता का नाम भाना लगाकर उनका नाम दीनाभाना कर दिया। उसी दौरान भारत की सामाजिक, शैक्षणिक तथा राजनीतिक स्थिति का आकलन करने के लिए तीन फरवरी 1928 को ब्रिटिश सरकार द्वारा नियुक्त ‘साइमन कमीशन’ भारत पहुंचा जिससे सारे देश में उथल पुथल मच गई। जहां एक ओर गांधी व कांग्रेस के नेता साइमन कमीशन के बहिष्कार व असहयोग की योजना बना रहे थे, वहीं दूसरी ओर दलित तथा पिछड़ी जातियों के नेता साइमन कमीशन के आगमन से खुश थे, उत्साहित थे तथा कमीशन के सदस्यों के स्वागत की तैयारी कर रहे थे। उस समय राजस्थान में जातिय भेदभाव चरम सीमा पर था। भंगी की परछाई से भी लोग कतराते थे। स्कूलों का दरवाजा इनके लिए बंद था। दीनाभाना जी जब 14-15 साल के हुए तो उनके सामने एक घटना घटी। दीना भाना जी के पिता ने गाँव के एक जाट को पशुओं को चारा खिलाने के लिए ढकोला (हौद) बनाकर दिया। काफी समय तक जाट उसका पैसा नहीं दे पाया। उसने पैसे के बद...
Read more

Dr. Ambedkar, A Brave Fighter – Lord Mountbatten

By -
Image
I became interested in Dr. Ambedkar in 1943 when I was appointed Supreme Allied Commander, South East Asia, and setup my operational Headquarters in Delhi. He was the Labour Member of Viceroy’s Council. He was fighting for Liberty, Equality and Fraternity and fair conditions of life. He clearly understood that this new order could never be established if the Nazis and the Fascists won the war, he and the Indian Labour had been actively cooperating in the prosecution of the war. At a time when so many Indian leaders opposed war, the knowledge of his support was greatly heartening to me, since India was my base and a million Indian Soldiers, Sailors and Airmen were fighting under my control in Burma. When I became the last Viceroy of India in March 1947 I had extremely interesting and valuable talks with him, and strongly backed my Prime Minister, Jawahar Lal Nehru’s proposal to appoint him as Minister for Law in the first Independent Cabinet. I was even more pleased to agree to his a...
Read more

होली के त्योहार की असली कहानी

By -
Image
कोई आपके पिता या दादा की हत्या कर दे तो आप उस अपराधी से बदला लेने की सोचेंगे या उस आदमी की पूजा करेंगे , बेशक बदला लेने की सोचेंगे । तो फिर क्यों आज हम अपने पूर्वजो के हत्यारो से बदला लेने की बजाय उनकी पूजा करते आ रहे है ....??  हमारे भारत देश पर अंग्रेजो और मुग़लो से भी सैकड़ों साल पहले (2500-4500 yrs. ago) यूरोप और एशिया बार्डर यानि मध्य यूरेशिया की वोल्गा नदी के तट पर रहने वाले लोगो ने आक्रमण किया था । हमारे देश पर आक्रमण करने वाले पहले विदेशी यही "आर्य" ब्रामण लोग थे । ये लुटेरे/डकैत भारत मे गड़रिये/बकरीबाज़ का रूप धर कर आए थे, और फिर ये धीरे धीरे भारत के छोटे बड़े हिस्सो पर हमला करते गए और उस हिस्से को अपना ग़ुलाम बनाते गए , घोड़ा(Horse)और गरुड़ पक्षी भारत मे नहीं पाये जाते थे, ये विदेशी आर्य उन्हे अपने साथ लेकर आए थे । हमारी सेना पैदल हुआ करती थी और ये लुटेरे घुड़सवार हुआ करते थे , इसलिए हमारी सेनाएँ लड़ाई मे कमजोर पड़ती गयी और इन होने धीरे-धीरे लगभग पूरे देश के हिस्से मे अपना प्रभाव जमा लिया । साथ ही साथ ये भारत मे पहले से मौजूद महान और विकसित सिन्धु घाटी सभ्यता और हमा...
Read more